Chung tay xây dựng nền khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo Việt Nam phát triển mạnh mẽ

TMO – Phát biểu khi tham dự buổi lễ, Thủ tướng Chính phủ nêu rõ, phát triển công nghệ chiến lược phải tạo ra được sản phẩm cụ thể. Sản phẩm công nghệ chiến lược được tạo ra phải có giá trị gia tăng, tính áp dụng thực tiễn, thương mại hóa và tỷ lệ nội địa hóa cao; đóng góp thực sự hiệu quả cho tăng năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. 

Ngày 18/5, tại Hà Nội, phát biểu tại Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam không chỉ là dịp để chúng ta tôn vinh các nhà khoa học, trí thức, doanh nhân với những thành tích trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; mà còn là dịp rất quan trọng để khơi dậy niềm tự hào về trí tuệ Việt Nam, tinh thần đổi mới sáng tạo trong các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ Việt Nam. Yêu cầu phát triển đất nước đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng, là động lực, là đột phá chiến lược hàng đầu để bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng. Ảnh: QH

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả, thành tựu đã đạt được, Thủ tướng Chính phủ cũng thẳng thắn nhìn nhận, hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo thời gian qua vẫn còn nhiều hạn chế, chưa thực sự trở thành động lực, đột phá phát triển kinh tế-xã hội; huy động nguồn lực cho khoa học, công nghệ chưa được chú trọng đúng mức, đào tạo, trọng dụng cán bộ khoa học, công nghệ tuy đã có nhiều đổi mới, tiến bộ nhưng vẫn còn không ít bất cập; cơ chế phát triển hoạt động khoa học, công nghệ chậm được hoàn thiện...

Thủ tướng Chính phủ cho biết, chúng ta vẫn đang tiếp tục triển khai rất nhiều công việc liên quan hoàn thiện thể chế, phát triển công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược, đào tạo nhân lực, cơ chế tài chính, đột phá về cơ chế chính sách để thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thực sự đưa Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị vào cuộc sống và quan trọng nhất là đóng góp vào tăng năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thủ tướng Chính phủ nêu rõ, chúng ta đang sống trong thời đại mà khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo phát triển và thay đổi từng ngày, cạnh tranh toàn cầu ngày càng tăng. Quốc gia nào có năng lực cạnh tranh cao sẽ nắm được cơ hội để vươn lên, phát triển nhanh và bền vững. Với mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ chốt, là "chìa khóa vàng", là yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng phát triển của đất nước.

Thủ tướng Chính phủ đề nghị trong thời gian tới, cần tập trung vào các định hướng chính. (1) Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò hạt nhân cùng các bộ, cơ quan và địa phương, doanh nghiệp, viện, trường trong thực hiện phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trọng tâm là tổ chức triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó cần quan tâm phát triển công nghệ chiến lược phải tạo ra được sản phẩm cụ thể. Sản phẩm công nghệ chiến lược được tạo ra phải có giá trị gia tăng, tính áp dụng thực tiễn, thương mại hóa và tỷ lệ nội địa hóa cao; đóng góp thực sự hiệu quả cho tăng năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Doanh nghiệp, viện, trường phải là trung tâm của hệ sinh thái. Các bộ, ngành được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ phải nhanh chóng xây dựng nhiệm vụ, đặt hàng doanh nghiệp, viện, trường để phát triển công nghệ lõi, sản phẩm công nghệ chiến lược phục vụ cho nhiệm vụ điều hành, quản lý và phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong từng lĩnh vực theo chức năng, nhiệm vụ. Chúng ta quyết tâm trong năm nay phải cụ thể hóa một số sản phẩm để phục vụ một số lĩnh vực trọng tâm.

Cơ chế chính sách ưu đãi phải đủ mạnh và khả thi, áp dụng được trong thực tế. Chính sách phải đi kèm hướng dẫn chi tiết để triển khai ngay, phải chỉ rõ điểm nghẽn, vướng mắc cụ thể, thẩm quyền xử lý, đề xuất tháo gỡ kịp thời. Đặc biệt, khẩn trương rà soát, tháo gỡ ngay các "điểm nghẽn" liên quan đến cơ chế tài chính cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; ưu tiên đảm bảo nguồn lực cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và doanh nghiệp công nghệ, thúc đẩy phát triển thị trường vốn cho đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo…

Nhà nước phải làm tốt vai trò hướng dẫn, kết nối, đặt hàng, hỗ trợ nghiên cứu phát triển và đóng vai trò "người mua đầu tiên" đối với sản phẩm công nghệ chiến lược khi đủ điều kiện. Tinh thần là: rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ cơ quan chủ trì, rõ doanh nghiệp và viện, trường tham gia, rõ nguồn lực, rõ thời hạn. Bộ, cơ quan nào được giao nhiệm vụ thì Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan đó phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm đến cùng. Tập trung làm chủ công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

(2) Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả, trong đó Nhà nước kiến tạo thể chế; viện nghiên cứu, trường đại học tạo tri thức, công nghệ và nhân lực; doanh nghiệp là trung tâm thực hiện ứng dụng, thương mại hóa công nghệ, là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Nhà nước tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ, phát triển, thương mại hóa sản phẩm công nghệ chiến lược. Phải hình thành các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế, dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

(3) Tăng cường hợp tác quốc tế; có cơ chế để các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam chuyển giao công nghệ; từng bước tham gia và làm chủ các chuỗi công nghệ chiến lược; phát huy mạnh mẽ mạng lưới các trí thức và chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài.

(4) Đặc biệt coi trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; phải có cơ chế vượt trội để phát hiện, đào tạo, thu hút, trọng dụng nhân tài, nhất là các chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học trẻ và nhân tài công nghệ. Việc này đã giao Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần phấn đấu trở thành trung tâm nghiên cứu mạnh, trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

(5) Phải chuyển mạnh từ tư duy "làm cho có" sang tư duy tạo ra sản phẩm thực chất, giá trị thực chất và hiệu quả thực chất. Mọi chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước, phục vụ trực tiếp người dân, doanh nghiệp, lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện. Thủ tướng Chính phủ cho biết, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và công nghệ chiến lược chính là con đường để đưa đất nước ta phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn phát triển mới.

Thủ tướng kêu gọi đội ngũ nhà trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội tiếp tục phát huy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo; cùng chung tay xây dựng nền khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo Việt Nam phát triển mạnh mẽ, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Chính phủ cam kết luôn đồng hành, lắng nghe, tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới…/.

LÊ HÙNG